آیا لیزر موهای زائد سرطان زاست؟

بررسی علمی خطرات لیزر و ارتباط آن با سرطان

لیزر موهای زائد یکی از روش های پرطرفدار برای کاهش رشد موهای ناخواسته است؛ اما با افزایش استفاده از این روش، نگرانی هایی نیز درباره عوارض احتمالی آن مطرح شده است. یکی از رایج ترین پرسش ها این است که آیا تابش لیزر به پوست می تواند باعث سرطان شود؟ آیا انجام چندین جلسه لیزر در طول سال ها خطری برای سلامت بدن ایجاد می کند؟ و آیا ادعای سرطان زا بودن لیزر که گاهی در برخی منابع غیرتخصصی و دیدگاه های منتسب به طب سنتی مطرح می شود، پشتوانه علمی دارد؟

برای پاسخ دقیق به این پرسش ها، باید به نوع تابش لیزر، نحوه اثرگذاری آن بر بافت پوست و شواهد علمی موجود توجه کرد. در این مقاله، موضوع را بر اساس اطلاعات نهادهای معتبر بین المللی و پژوهش های علمی بررسی می کنیم تا تفاوت میان خطرات واقعی لیزر و باورهای اثبات نشده روشن شود.

پاسخ کوتاه: آیا لیزر موهای زائد باعث سرطان می شود؟

بر اساس شواهد علمی موجود، ارتباط علت و معلولی اثبات شده ای میان لیزر موهای زائد و ایجاد سرطان وجود ندارد. لیزرهای مورد استفاده برای حذف موهای زائد از تابش غیر یون ساز استفاده می کنند؛ نوعی انرژی نوری که با اشعه ایکس و پرتوهای یون ساز شناخته شده در ایجاد آسیب ژنتیکی تفاوت اساسی دارد.

بررسی علمی منتشر شده در سال ۲۰۱۷ در مجله Lasers in Medical Science، موارد گزارش شده از ضایعات سرطانی پس از درمان های لیزری و روش های مبتنی بر نور شدید پالسی (IPL) را ارزیابی کرد. نویسندگان این مطالعه اعلام کردند که شواهد موجود، خطر سرطان زایی قابل اتکایی را برای این روش ها نشان نمی دهد.

با این حال، یک نکته علمی مهم وجود دارد: نبود شواهد معتبر مبنی بر افزایش خطر سرطان، با اثبات قطعی نبود هرگونه خطر در تمام شرایط یکسان نیست. اثرات بسیار طولانی مدت این روش در همه گروه های جمعیتی به طور کامل بررسی نشده است. بنابراین، نتیجه منطقی این است که در حال حاضر شواهدی از سرطان زا بودن لیزر موهای زائد وجود ندارد، اما رعایت اصول ایمنی و بررسی شرایط خاص پوستی همچنان ضروری است.

لیزر موهای زائد چگونه عمل می کند؟

برای درک بهتر موضوع، ابتدا باید بدانیم لیزر چگونه موها را از بین می برد.

در روش لیزر موهای زائد، دستگاه پرتوی نوری با طول موج مشخص تولید می کند. این نور توسط رنگدانه ملانین موجود در ساقه و ساختارهای فولیکول مو جذب می شود. انرژی جذب شده به گرما تبدیل می شود و با ایجاد آسیب حرارتی کنترل شده در ساختارهای هدف، توانایی فولیکول برای تولید مجدد مو کاهش می یابد.

این فرایند را «فوتوترمولیز انتخابی» (Selective Photothermolysis) می نامند. منظور از این اصطلاح، استفاده از طول موج، انرژی و مدت تابش مناسب برای اثرگذاری انتخابی بر بافت هدف است؛ به گونه ای که آسیب ناخواسته به بافت های اطراف تا حد امکان محدود شود.

در این روش، هدف اصلی فولیکول مو و رنگدانه آن است، نه تخریب گسترده بافت پوست یا تغییر مستقیم ماده ژنتیکی سلول ها.

البته انتخاب نادرست تنظیمات دستگاه، استفاده از انرژی نامناسب یا اجرای غیرحرفه ای درمان می تواند به سوختگی، تغییر رنگ پوست و در مواردی ایجاد اسکار منجر شود. به همین دلیل، ایمن بودن فناوری به معنای بی خطر بودن اجرای نادرست آن نیست.

تفاوت مهم لیزر موهای زائد با اشعه های سرطان زا چیست؟

یکی از دلایل شکل گیری نگرانی درباره لیزر، استفاده از واژه «اشعه» یا «تابش» است. در ذهن بسیاری از افراد، هر نوع تابشی می تواند با اشعه های پزشکی یا هسته ای یکسان تلقی شود؛ در حالی که از نظر فیزیک و زیست شناسی، تفاوت های مهمی میان انواع تابش وجود دارد.

به طور کلی، تابش ها از نظر توانایی یونیزه کردن اتم ها و مولکول ها به دو گروه اصلی تقسیم می شوند:

۱. تابش یون ساز

اشعه ایکس و پرتوهای گاما از نمونه های شناخته شده تابش یون ساز هستند. این پرتوها انرژی کافی دارند تا الکترون ها را از اتم ها جدا کنند و در شرایط مشخص، به ساختارهای سلولی از جمله DNA آسیب برسانند. آسیب های ژنتیکی، به ویژه در صورت ترمیم نشدن صحیح، می توانند در ایجاد برخی سرطان ها نقش داشته باشند.

۲. تابش غیر یون ساز

نور مرئی، نور فروسرخ و طول موج های متداول مورد استفاده در دستگاه های لیزر موهای زائد در گروه تابش های غیر یون ساز قرار می گیرند. انرژی هر فوتون از این نورها برای یونیزه کردن اتم ها کافی نیست. اثر اصلی لیزر موهای زائد بر پایه جذب انرژی نوری و تبدیل آن به گرماست.

بنابراین، نمی توان صرفا به دلیل استفاده از واژه «تابش» نتیجه گرفت که لیزر موهای زائد همان خطرات اشعه ایکس یا پرتوهای هسته ای را دارد.

البته غیر یون ساز بودن به معنای بی خطر بودن مطلق نیست. انرژی نوری شدید می تواند باعث آسیب حرارتی شود و برخی طول موج های نوری نیز در شرایط خاص اثرات زیستی متفاوتی دارند. به همین دلیل، باید نوع تابش و سازوکار اثر آن را بررسی کرد، نه اینکه تمام منابع تابش را در یک گروه قرار داد.

آیا گرمای لیزر می تواند سلول های پوست را سرطانی کند؟

یکی دیگر از نگرانی های مطرح شده این است که لیزر با گرم کردن پوست، ممکن است باعث تغییر سلول ها و در نهایت ایجاد سرطان شود.

برای بررسی این ادعا باید میان دو موضوع تفاوت قائل شویم: آسیب حرارتی به بافت و تغییرات ژنتیکی مرتبط با سرطان.

در لیزر موهای زائد، انرژی نوری جذب شده عمدتا به گرما تبدیل می شود. اگر انرژی و مدت تابش به درستی تنظیم شوند، گرما در ساختارهای هدف متمرکز می شود تا فولیکول مو آسیب ببیند. اما اگر انرژی بیش از حد باشد یا سیستم خنک کننده و روش اجرا مناسب نباشند، ممکن است سوختگی و آسیب بافتی رخ دهد.

ایجاد سوختگی یا آسیب حرارتی، به خودی خود به معنای ایجاد سرطان نیست. سرطان نتیجه مجموعه ای از فرایندهای پیچیده سلولی و ژنتیکی است و هر نوع آسیب بافتی الزاماً به تغییرات سرطانی منتهی نمی شود.

از طرف دیگر، نمی توان تنها با این استدلال که لیزر برای فولیکول مو طراحی شده است، تمام خطرات احتمالی آن را منتفی دانست. ارزیابی ایمنی باید بر اساس نوع دستگاه، طول موج، میزان انرژی، شرایط پوست و شواهد حاصل از مطالعات انسانی انجام شود.

تا امروز، شواهد علمی منتشر شده ارتباط علت و معلولی معتبری میان انجام لیزر موهای زائد و افزایش بروز سرطان نشان نداده اند.

آیا انجام لیزر در طولانی مدت خطرناک است؟

بسیاری از افراد برای دستیابی به نتیجه مطلوب به چندین جلسه درمان نیاز دارند و ممکن است در سال های بعد نیز برای کنترل رشد مجدد موها به جلسات یادآور مراجعه کنند. به همین دلیل، بررسی ایمنی درازمدت اهمیت دارد.

در حال حاضر، سابقه استفاده پزشکی و زیبایی از لیزر و روش های مبتنی بر نور شدید پالسی، بدون شناسایی یک الگوی معتبر از افزایش خطر سرطان ناشی از این درمان ها، اطمینان بخش است. مرور علمی منتشر شده در سال ۲۰۱۷ نیز با بررسی گزارش های موجود، شواهد قانع کننده ای برای ارتباط این روش ها با سرطان پیدا نکرد.

با این حال، مطالعات طولانی مدت در این حوزه محدودیت هایی دارند. برای مثال، ممکن است بررسی تمام افراد تحت درمان، تعداد بسیار زیاد جلسات، تفاوت دستگاه ها و بروز احتمالی بیماری پس از چندین دهه دشوار باشد.

بنابراین، در پاسخ به این سوال باید گفت که شواهد فعلی، لیزر موهای زائد را به عنوان عامل اثبات شده سرطان معرفی نمی کنند؛ اما پژوهش درباره اثرات بلندمدت هر فناوری پزشکی باید ادامه پیدا کند.

در عمل، نگرانی های شناخته شده درباره لیزر موهای زائد بیشتر به عوارضی مانند سوختگی، تغییرات رنگدانه ای، تحریک پوستی و آسیب چشمی در صورت رعایت نکردن نکات ایمنی مربوط است تا سرطان.

آیا لیزر موهای زائد می تواند باعث ملانوما یا سرطان پوست شود؟

ملانوما یکی از انواع سرطان پوست است که از سلول های تولیدکننده ملانین، یعنی ملانوسیت ها، منشأ می گیرد. از آنجا که لیزر موهای زائد نیز با رنگدانه ملانین سروکار دارد، گاهی این تصور ایجاد می شود که ممکن است مستقیما باعث سرطانی شدن این سلول ها شود.

اما جذب نور توسط ملانین به تنهایی به معنای ایجاد سرطان نیست. در لیزر موهای زائد، هدف اصلی ایجاد اثر حرارتی در ساختارهای مرتبط با فولیکول مو است. این فرایند با سازوکارهای شناخته شده ایجاد آسیب ژنتیکی ناشی از پرتوهای فرابنفش خورشید تفاوت دارد.

با این حال، در این زمینه یک نکته مهم وجود دارد: وجود خال های غیرطبیعی یا ضایعات پوستی مشکوک باید پیش از انجام لیزر بررسی شود.

برخی گزارش های علمی به تغییرات ظاهری خال های غیرمعمول پس از درمان های لیزری اشاره کرده اند. این موضوع لزوما به معنای ایجاد سرطان توسط لیزر نیست؛ بلکه ممکن است تابش، ظاهر ضایعه را تغییر دهد یا تشخیص تغییرات آن را دشوارتر کند.

به همین دلیل، اگر خالی در حال بزرگ شدن است، رنگ یا شکل آن تغییر کرده، حاشیه نامنظم دارد یا به تازگی دچار خارش و خونریزی شده است، نباید صرفا برای حذف موهای اطراف آن اقدام به لیزر کرد. ابتدا باید ضایعه توسط متخصص پوست ارزیابی شود.

افرادی که سابقه شخصی سرطان پوست، سابقه خانوادگی قابل توجه یا خال های غیرمعمول دارند نیز بهتر است پیش از درمان با متخصص پوست مشورت کنند. این احتیاط به معنای اثبات سرطان زا بودن لیزر نیست، بلکه برای جلوگیری از نادیده ماندن بیماری های احتمالی پوست اهمیت دارد.

چرا بعضی افراد معتقدند لیزر موهای زائد سرطان زاست؟

بخش قابل توجهی از نگرانی ها درباره لیزر از برداشت نادرست از مفهوم تابش، تجربه های شخصی یا انتشار اطلاعات بدون منبع معتبر ناشی می شود. در برخی صفحات و مطالب منتسب به طب سنتی نیز ادعاهایی مطرح می شود که لیزر موهای زائد با ایجاد اختلال در عملکرد طبیعی بدن یا آسیب به بافت ها می تواند زمینه ساز سرطان باشد.

برای ارزیابی این ادعاها باید میان دیدگاه های سنتی، فرضیه های نظری و شواهد علمی قابل بررسی تفاوت قائل شد.

۱. اشتباه گرفتن انواع تابش

یکی از رایج ترین استدلال ها این است که چون اشعه ایکس می تواند خطر سرطان را افزایش دهد، هر نوع تابش دیگری نیز باید چنین اثری داشته باشد. همان طور که توضیح دادیم، این استدلال از نظر فیزیکی درست نیست. طول موج و انرژی تابش تعیین می کنند که انرژی چگونه با ماده و بافت زنده برهم کنش داشته باشد.

۲. تعمیم دادن آسیب حرارتی به سرطان

گاهی گفته می شود که لیزر سلول های پوست را گرم می کند و هر نوع آسیب به سلول ها می تواند در آینده به سرطان منجر شود. در حالی که آسیب حرارتی، التهاب، سوختگی و سرطان مفاهیم متفاوتی هستند. سوختگی ناشی از اجرای نامناسب لیزر یک عارضه واقعی است، اما نمی توان از وقوع آن نتیجه گرفت که این روش ذاتا سرطان زا است.

۳. استناد به تجربه های فردی بدون اثبات رابطه علت و معلولی

ممکن است فردی پس از انجام لیزر به سرطان پوست مبتلا شود. اما صرف اینکه دو اتفاق در یک بازه زمانی رخ داده اند، ثابت نمی کند که یکی علت دیگری بوده است. سرطان پوست ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند سابقه تماس با اشعه فرابنفش، ویژگی های ژنتیکی، سن و سایر عوامل خطر ایجاد شود.

برای اثبات ارتباط علت و معلولی، باید مطالعاتی انجام شود که میزان بروز بیماری را در گروه های مناسب مقایسه کنند و عوامل مخدوش کننده را نیز در نظر بگیرند.

۴. تفاوت میان احتیاط پزشکی و اثبات خطر

وقتی یک متخصص توصیه می کند روی خال مشکوک لیزر انجام نشود، این توصیه به معنای آن نیست که لیزر حتما سرطان ایجاد می کند. ممکن است دلیل اصلی، ضرورت بررسی خال، جلوگیری از تغییر ظاهر آن یا حفظ امکان تشخیص دقیق ضایعه باشد.

بنابراین، نسبت دادن خاصیت سرطان زایی به لیزر صرفا بر اساس توصیه های احتیاطی یا دیدگاه های فاقد شواهد کافی، نتیجه گیری علمی معتبری نیست.

تا زمانی که ادعایی درباره سرطان زا بودن یک روش درمانی با شواهد معتبر پشتیبانی نشده باشد، نباید آن را به عنوان یک واقعیت پزشکی معرفی کرد. در مقابل، هیچ روش پزشکی را نیز نباید بدون توجه به محدودیت های مطالعات و شرایط فردی، کاملا بدون خطر دانست.

عوارض واقعی لیزر موهای زائد چیست؟

برای تصمیم گیری آگاهانه درباره لیزر، بهتر است به جای تمرکز صرف بر نگرانی اثبات نشده سرطان، عوارض شناخته شده این روش را بشناسیم.

مهم ترین عوارض احتمالی عبارت اند از:

• قرمزی و التهاب موقت: ممکن است پس از جلسه درمان، پوست برای مدت کوتاهی قرمز یا حساس شود.
• سوختگی و تاول: تنظیم نامناسب انرژی، انتخاب نادرست دستگاه یا اجرای غیرحرفه ای می تواند موجب آسیب حرارتی شود.
• تغییر رنگ پوست: در برخی افراد، به ویژه در صورت تنظیم نامناسب دستگاه یا قرار گرفتن پوست در معرض آفتاب، احتمال تیره یا روشن شدن ناحیه درمان وجود دارد.
• ایجاد اسکار: آسیب شدید پوستی ممکن است در مواردی به باقی ماندن جای زخم منجر شود.
• آسیب چشمی: نگاه کردن به پرتو لیزر یا رعایت نکردن حفاظت چشمی متناسب با دستگاه می تواند خطرناک باشد.
• افزایش غیرمنتظره رشد مو: در مواردی، به خصوص در برخی نواحی صورت و گردن، به جای کاهش مو ممکن است رشد موهای اطراف بیشتر شود.

احتمال بروز این عوارض به عواملی مانند نوع و طول موج دستگاه، رنگ پوست، ضخامت مو، تنظیمات انرژی، سیستم خنک کننده، مهارت اپراتور و رعایت مراقبت های پیش و پس از درمان بستگی دارد.

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نیز در توضیحات مربوط به لیزرهای پزشکی، به تفاوت تابش غیر یون ساز با پرتوهای یون ساز و همچنین عوارضی مانند درد، عفونت، اسکار و تغییر رنگ پوست اشاره می کند.

بنابراین، انتخاب مرکز معتبر، استفاده از دستگاه مناسب و رعایت اصول ایمنی از مهم ترین اقداماتی هستند که می توانند خطر عوارض قابل پیشگیری را کاهش دهند.

آیا همه افراد می توانند بدون نگرانی از لیزر استفاده کنند؟

اگرچه شواهد موجود ارتباط اثبات شده ای میان لیزر موهای زائد و سرطان نشان نمی دهند، اما این موضوع به معنای مناسب بودن این روش برای تمام افراد و تمام شرایط پوستی نیست.

پیش از شروع درمان، بهتر است وضعیت پوست، سابقه بیماری های پوستی، داروهای مصرفی و ویژگی های مو بررسی شود. در موارد زیر، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری دارد:

• وجود خال های غیرمعمول یا ضایعات پوستی مشکوک
• سابقه شخصی سرطان پوست یا وجود سابقه خانوادگی قابل توجه
• وجود بیماری پوستی فعال در ناحیه درمان
• آفتاب سوختگی یا برنزه شدن اخیر
• مصرف داروهایی که ممکن است حساسیت پوست به نور را افزایش دهند
• سابقه سوختگی، اسکار غیرطبیعی یا واکنش شدید به درمان های نوری

افرادی که سابقه سرطان پوست دارند یا در گروه پرخطر قرار می گیرند، بهتر است درباره مناسب بودن لیزر با متخصص پوست مشورت کنند. در این شرایط، تصمیم گیری باید بر اساس وضعیت واقعی پوست و سابقه پزشکی فرد انجام شود، نه صرفا بر مبنای این فرض که لیزر برای همه افراد بی خطر یا برای همه افراد خطرناک است.

همچنین، پیش از شروع درمان باید هر ضایعه مشکوک به طور مناسب بررسی شود. لیزر موهای زائد نباید جایگزین معاینه پوست یا روشی برای نادیده گرفتن تغییرات مشکوک باشد.

نتیجه گیری نهایی درمورد اینکه آیا لیزر موهای زائد سرطان زاست یا خیر؟

بررسی منابع علمی معتبر نشان می دهد که تاکنون شواهد قابل اتکایی مبنی بر سرطان زا بودن لیزر موهای زائد به دست نیامده است. این روش از انرژی نوری غیر یون ساز استفاده می کند و سازوکار اثر آن با پرتوهای یون ساز مانند اشعه ایکس متفاوت است.

مرور علمی منتشر شده در مجله Lasers in Medical Science در سال ۲۰۱۷ نیز ارتباط معتبر و اثبات شده ای میان درمان های لیزری یا IPL و افزایش خطر سرطان پوست پیدا نکرد. در عین حال، نویسندگان بر این نکته تأکید کردند که نبود شواهدی از سرطان زایی، به معنای کنار گذاشتن بررسی عوارض احتمالی بلندمدت نیست.

در نتیجه، ادعاهایی که بدون ارائه شواهد علمی، لیزر موهای زائد را عامل سرطان معرفی می کنند، پشتوانه کافی ندارند. با این حال، انتخاب دستگاه مناسب، اجرای صحیح درمان، محافظت از چشم ها و بررسی خال ها و ضایعات مشکوک پیش از لیزر همچنان ضروری است.

اگر قصد انجام لیزر موهای زائد را دارید، بهتر است تصمیم خود را بر اساس اطلاعات علمی، وضعیت پوست و مشاوره فرد متخصص بگیرید؛ نه بر پایه شایعات یا وعده های مطلق درباره بی خطر بودن یا خطرناک بودن این روش.

کلینیک ژتم نیز اشاره می‌کند که نتایج لیزر در بسیاری از افراد می‌تواند چند ماه و گاهی چند سال باقی بماند و در صورت برگشت مو، معمولاً موها ظریف‌تر و روشن‌تر از قبل هستند.

مراجعین گرامی، شما می توانید با خیالی آسوده به کلینیک زیبایی ژُتم مراجعه کنید و از خدمات لیزر موهای زائد با استفاده از دستگاه پیشرفته سایناشور الیت پلاس الکساندرایت ساخت آمریکا بهره مند شوید. در کلینیک ژُتم اصفهان، با تکیه بر فناوری روز دنیا، تجهیزات تخصصی و کادر مجرب و تحصیل کرده، تلاش می کنیم تجربه ای ایمن، حرفه ای و رضایت بخش از لیزر موهای زائد برای شما فراهم کنیم. هدف ما ارائه خدمات با کیفیت، متناسب با نوع پوست و مو و با رعایت اصول علمی و استانداردهای ایمنی است تا با اطمینان خاطر بیشتری مسیر رسیدن به پوستی صاف و لطیف را دنبال کنید.